Vanvirt vinnuframlag

Umræða um launamál opinberra starfsmanna hefur tekið á sig æ dapurlegri mynd að undanförnu.

Í fyrsta lagi ber að nefna þá vanvirðingu sem störf í opinberri þjónustu hafa mætt í gegnum tíðina og fer síst batnandi.  Mín vegna má gjarnan ræða heildarlaunakostnað hins opinbera á málefnalegan hátt – í samhengi við það hvers konar þjónustu við viljum njóta sem þegnar þessa lands.  Sleggjudómar og klisjukenndar yfirlýsingar um að opinberir starfsmenn séu almennt til vanþurftar eru hins vegar lélegt innlegg í slíka umræðu. 

Ég er ekki talsmaður þess að fjöldi opinberra starfsmanna eigi að vera fasti, kýs mun frekar að fram fari fagleg umræða um hversu marga starfsmenn – og hversu dýrmæta – þarf til að uppfylla kröfur okkar um almannaþjónustu.

Skömmtunarseðilslaun

Í síðustu kjarasamningum sem undirritaðir voru milli hins opinbera og aðildarfélaga BHM (2008) var það ófrávíkjanleg krafa ríkisins að laun mætti einungis hækka með einni aðferð, einni tölu sem skyldi leggja ofan á allar launastærðir.  Skömmtunarmiðinn sem okkur var réttur hljóðaði upp á 20.300 krónur og var fenginn út með einfaldri snörun á nýgerðum kjarasamningum við ASÍ (og síðan BSRB) yfir á umhverfi háskólamenntaðra. 

Verðgildi starfa fólks hjá BSRB hækkaði að meðaltali um 10% við þennan gjörning, en störf háskólamenntaðra hækkuðu um 6%. Út úr þessu má lesa það markmið ríkisins að greiða hlutfallslega minna fyrir menntun og þekkingu.

Laun eða bætur?

Skömmtunarmiðar á formi krónutöluhækkana endurspegla þá hugmynd ráðamanna að laun opinberra starfsmanna séu ein tegund félagslegra bóta.  Ákvarðanir um launahækkanir hafa þá meira að gera með framfærsluþörf en verðmat starfa.

Vill ríkið halda í sérfræðinga?

Nú er það svo að opinber þjónusta kallar á sérfræðiþekkingu.  Sérfræðimenntuðu fólki er þó góðu heilli ekki skylt að vinna fyrir hið opinbera og margir hópar sérfræðinga geta sótt í mun betur launuð störf til annarra vinnuveitenda.

Dæmi um slíkt má  lesa í bankahrunsskýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis, þar sem meðal annars eru tíunduð vandræði Fjármálaeftirlitsins við að ráða til sín og halda í hæft starfsfólk.  Ástæðan: launakjör hjá FME voru ekki samkeppnishæf. 

Svipað má segja um fjölda annarra opinberra stofnana, lélegt mat á reynslu og þekkingu virkar fælandi á hæft og metnaðarfullt fagfólk.

Grænna gras handan hafsins

Það sem helst gæti kynt undir atgervisflótta langskólamenntaðs fólks frá hinu opinbera er nú um stundir erlendur samanburður.  Hversu aðlaðandi hlýtur ekki að vera fyrir ungt vel menntað fólk að fá vinnu í landi sem borgar laun í peningum (þ.e. ekki krónum)?  Flest þetta fólk kemur út á vinnumarkaðinn með námslánaskuldir á bakinu – væri ekki þægilegt að geta til dæmis greitt þau krónulán upp á styttri tíma erlendis frá? 

Föðurlandssvikarar?

Sumum ráðamönnum hættir til að ræða um fólk sem sækir í störf erlendis með neikvæðri skírskotun – eins og hér sé um föðurlandssvikara að ræða sem yfirgefi þjóð í vanda. 

Öllu raunhæfara væri að setja málin í smærra samhengi og líta á skyldur þessa fólks gagnvart sjálfu sér og eigin fjölskyldu.  Hver verða tækifærin fyrir börn þessa fólks hér eða annars staðar næstu árin?  Hvernig mun nýútskrifuðu fólki ganga að standa í skilum með skuldbindingar sínar á þeim kjörum sem bjóðast hér miðað við önnur lönd?

Mögulega gerði þetta fólk þjóðfélaginu meira gagn með því að starfa erlendis og heimsækja landið í fríum með tilheyrandi innspýtingu gjaldeyris.

Ræktar ríkið garðinn sinn?

Viðhorf og framganga hafa mikið að segja þegar þolgæði fólks á erfiðleikatímum er annars vegar.  Endurtekin vanvirðing ráðamanna gagnvart opinberum starfsmönnum getur gert meira ógagn en ómálefnaleg kjaraviðhorf.

Peningar eru jú ekki allt og margir sætta sig við laun sem mættu vera hærri ef þeir njóta virðingar og þakklætis fyrir vinnuframlag sitt, ekki síst af hálfu vinnuveitandans sjálfs. 

Og þá er ég ekki að tala um fálkaorðu í lok ferils.

Ekki meiri útrás

Útrás misvelheppnaðra viðskiptavíkinga varð íslenskri þjóð (og ýmsum öðrum) til ills. 

Næsta útrás sem vofir yfir gæti vel verið á formi þekkingar og mannauðs – tapinu af þeirri útrás munum við hins vegar ekki deila með öðrum þjóðum.