Kyrr kjör?

Samtímis hafa aðrir aðilar líka legið yfir módelum og hugmyndum undir merkjum vinnumarkaðarins.  Á því borði hefur útgangspunkturinn merkilegt nokk verið sá sami:  „vandinn er stór“. 

Aðilar vinnumarkaðar hafa margoft sín í milli farið yfir ólík áhersluatriði hvað varðar lausnir á vandanum stóra.  Umræðan hefur þó einkennst af ákveðinni stöðnun, á meðan ein ríkisstjórn féll, önnur starfaði til bráðabirgða, tími var tekinn í prófkjör, kosningar og loks myndun nýrrar stjórnar.

Stöðnunin orsakaðist af bið eftir því að æðsta stjórnvald landsins markaði stefnu út úr vandanum.

Kjarasamningar

Það eru óvenjulegir tímar í efnahagsmálum og þar með kjaramálum landsmanna.  Mörg okkar sem störfum að kjaramálum teljum að nú sé ómarkvisst að ganga frá samningum um launatölur, krónur eða prósentur, á meðan mikilvægir þættir í félagslegu umhverfi launamanna eru í fullkomnu uppnámi.

Hvað vantar þá uppá til að hægt sé að semja um laun? Svarið er einfalt, það vantar stefnu.

Það vantar stefnu sem vísar okkur á þá braut sem valin verður til að leysa „hinn stóra vanda“.

Stendur til að breyta sköttum, og þá hvernig?

Stendur til að breyta bótakerfinu, svo sem barna- og vaxtabótum, og þá hvernig?

Hvar verður skorið niður í opinberum rekstri, og hvernig?

Verður kylfa látin ráða kasti í niðurskurði eða verður sett um hann stefna?

Aðilar vinnumarkaðar hafa vissulega skoðun  á öllum þessum málum, en á endanum er það Alþingis að taka ákvarðanir.  Frá falli frjálslyndu umbótastjórnarinnar og til myndunar hinnar norrænu var erfitt fyrir aðila vinnumarkaðar að fá viðmælanda hjá æðsta stjórnvaldinu þótt ítrekað hafi verið eftir því verið leitað.

Nú þegar ný stjórn hefur sett það í samstarfsyfirlýsingu að rætt skuli við aðila vinnumarkaðar um horfur og lausnir í efnahagsvanda landsins, fer vonandi að hilla undir nánari útlistun á „hinum stóra vanda“ og stefnu þeirri sem mörkuð verður til að mæta honum.

Kyrr kjör

Í bókaherbergi afa míns, innan um þjóðsögur, Laxness og ættfræðirit, gat að líta bókarkjöl með orðunum:  Kyrr kjör.  Undanfarna mánuði hafa þessi orð Þórarins Eldjárns oft verið notuð í kjaraumræðunni.  Í fyrstu hefðu þau getað verið til marks um lítinn metnað fyrir hönd launþega, en síðustu mánuði verður þessi setning æ metnaðarfyllri, enda kjör fólks í frjálsu falli. 

Tímarnir eru óvenjulegir og kalla á óhefðbundna hugsun.  Hefðbundnar kröfur um hækkun launa geta í núverandi stöðu orðið tvíeggjað sverð.  Hvernig batna til dæmis kjör manns sem fær hvort tveggja í senn launahækkun og skattahækkun?  Bætir launahækkunin kjör hans ef skömmu síðar verður ákveðið að hækka viðmiðanir við útreikning barna- og vaxtabóta?

Leiðin að kyrrum kjörum getur á okkar tímum legið um aðrar slóðir en oft áður.  Þess vegna hefur Bandalag háskólamanna valið að taka þátt í viðræðum aðila vinnumarkaðar um horfur og stefnu í efnahagsmálum, þar með talið launastefnu næstu ára.

Tíminn er kominn

 Nú ríður á að til tíðinda dragi af hálfu stjórnvalda.  Fulltrúar launþega geta ekki sýnt takmarkalausa biðlund í viðræðum um „heildarstefnu í launamálum“, sérstaklega ef þeirri biðlund er ekki mætt með sambærilegri þolinmæði af hálfu þeirra vinnuveitenda sem lagt hafa drög að kjarabreytingum utan samráðsborðsins.