Vinnutími

Hér er fjallað um flesta þætti kjarasamninga er lúta að vinnutíma, skilgreiningu á helstu hugtökum, ásamt nánari upplýsingum um skipulag vinnutíma samkvæmt kjarasamningum og lögum.

Þegar að vinna er skipulögð er gott að kynna sér og þekkja ákvæði kjarasamninga um vinnutíma, neysluhlé, hvíldartíma og frídaga, en ákvæði kjarasamninga aðildarfélaga BHM geta verið mismunandi hvað þessa þætti varðar. Jafnframt geta ákvæði um vinnutíma verið mismunandi eftir því hvort starfsmaður er opinber starfsmaður eða vinnur á almennum vinnumarkaði.

Vinnuvikan

Almennt er vinnuvika starfsmanns í fullu starfi 40 stundir, nema um skemmri vinnutíma sé sérstaklega samið. Meginreglan er sú að starfsmaður í fullu starfi skilar fullri vinnuskyldu vinni hann 8 tíma á dag 5 daga vikunnar, mánudag til föstudags.

Sjá nánar um styttingu vinnuvikunnar hjá dagvinnufólki.

Yfirvinna

Yfirvinna telst sú vinna sem fram fer utan tilskilins daglegs vinnutíma eða vakt starfsmanns svo og sú vinna sem innt er að hendi umfram vikulega vinnutímaskyldu.

Frí í stað yfirvinnu:
Í flestum kjarasamningum er ákvæði um frí í stað yfirvinnu.
Hjá hinu opinbera er starfsmönnum heimilt með samkomulagi við vinnuveitanda að safna frídögum vegna yfirvinnu á þann hátt að yfirvinnutímar komi til uppsöfnunar og frítöku en yfirvinnuálagið er greitt við næstu reglulegu útborgun.

Vaktavinna

Vaktavinna er unnin á skipulögðum vöktum, samkvæmt fyrirfram ákveðnu fyrirkomulagi þar sem starfsmaður vinnur á mismunandi vöktum á tilteknu tímabili sem mælt er í dögum eða vikum.

Sjá nánar um styttingu vinnuvikunnar hjá vaktavinnufólki.

Bakvaktir

Með bakvakt er átt við að starfsmaður sé ekki við störf en er reiðubúinn að sinna útkalli. Sé starfsmaður kallaður út til vinnu er greidd yfirvinna fyrir útkallið. Það telst ekki bakvakt ef starfsmaður dvelst á vinnustað að beiðni yfirmanns.

Hvíldartími

Vinnutíma skal haga þannig að á 24 stunda tímabili fái starfsmaður a.m.k. 11 klst. samfellda hvíld. Óheimilt er að skipuleggja vinnu þannig að vinnutími á 24 klst. tímabili fari umfram 13 klst. 

Séu starfsmenn beðnir um að mæta til vinnu áður en 11 klst. eru liðnar af hvíldartíma skapast frítökuréttur sem nemur 1,5 klst. í dagvinnu fyrir hverja klst. sem skerðist af 11 klst. hvíldartíma. 

Frávik frá hvíldartíma

  • Vaktaskipti:
    • Á skipulegum vaktaskiptum er heimilt að stytta samfellda lágmarkshvíld starfsmanna í allt að 8 klst. Þetta á t.d. við þegar starfsmaður skiptir af morgunvakt yfir á næturvakt samkvæmt skipulagi vaktskrár. Fráviksheimild þessi frá 11 klst. lágmarkshvíld á hins vegar ekki við þegar starfsmaður lýkur yfirvinnu og fer yfir á reglubundna vakt og öfugt.
    • Þar sem hér er um frávik frá meginreglunni um 11 klst. samfellda hvíld að ræða, verður að gera þá kröfu til vaktkerfis að það sé skipulagt þannig að skipti milli mismunandi tegunda vakta séu sem sjaldnast á vaktahring og að jafnaði reyni ekki á frávik þetta oftar en einu sinni í viku. Vinnan skal því skipulögð með sem jöfnustum hætti.
  • Sérstakar aðstæður.
    • Við sérstakar aðstæður er heimilt að stytta samfellda lágmarkshvíld í allt að 8 klst. og lengja vinnulotu í allt að 16 klst., þ.e.a.s. við ófyrirsjáanleg atvik þegar bjarga þarf verðmætum. Ennfremur þegar almannaheill krefst þess og/eða halda þarf uppi nauðsynlegri heilbrigðis- eða öryggisþjónustu.
    • Sé heimildum til frávika frá daglegum hvíldartíma samkvæmt þessum lið beitt, skal starfsmaður fá samsvarandi hvíld í staðinn. Í beinu framhaldi af slíkri vinnulotu skal veita starfsmanni 11 klst. hvíld á óskertum launum sem hann annars hefði fengið.

Vikulegur hvíldardagur

Á hverju 7 daga tímabili skal starfsmaður hafa a.m.k. 1 vikulegan frídag sem tengist beint daglegum hvíldartíma og skal við það miðað að vikan hefjist á mánudegi.

Hann á því rétt á 35 klst. samfelldri hvíld (11+24) einu sinni í viku. Að svo miklu leyti sem því verður við komið, skal vikulegur hvíldardagur vera á sunnudegi.


Ítarefni