Spurt og svarað um sjúkradagpeninga Sjúkrasjóðs

Spurt og svarað um sjúkradagpeninga Styrktarsjóðs

Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög

Opinber hlutafélög og sjálfseignarstofnanir

Réttar upplýsingar og leiðbeinandi ráð þegar þú stendur á tímamótum í lífi eða starfi. 

Það eru sérstök tímamót að upplifa svona lífsviðburð eins og þetta ímyndaða dæmi snýst um.

Um þessar mundir eru 20 ár frá því að gildandi lög um fæðingar- og foreldraorlof voru sett. Þá var feðrum í fyrsta sinn tryggður sjálfstæður réttur til fæðingarorlofs. Ekki leið langur tími þar til krafan um að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í tólf varð almenn. Nú hefur sú áralanga barátta skilað sér í frumvarpi til nýrra heildarlaga sem félags- og barnamálaráðherra hefur lagt fram á Alþingi. Fyrir utan langþráða lengingu orlofsins felur frumvarpið í sér ýmsar jákvæðar breytingar sé miðað við gildandi lög. BHM styður frumvarpið en lýsir vonbrigðum með að þar sé ekki lögð til hækkun á hámarksgreiðslu til foreldra í fæðingarorlofi. Mjög brýnt er að hækka þetta hámark til að stuðla að því að lögin nái markmiði sínu.

BHM hefur um árabil barist fyrir lengingu fæðingarorlofsins, hækkun hámarksgreiðslna og öðrum umbótum á kerfinu. Á undanförnum árum hefur BHM einnig tekið virkan þátt í samráði stjórnvalda og haghafa um stefnumótun á þessu sviði. Undirritaður sat fyrir hönd BHM í starfshópi sem félags- og barnamálaráðherra skipaði á síðasta ári til að endurskoða lög um fæðingar- og foreldraorlof í heild sinni. Afrakstur þeirrar vinnu birtist í frumvarpi því sem hér um ræðir.

Réttindi barns og réttindi foreldra fara saman

BHM hefur lagt áherslu á þá grunnforsendu laganna að réttur til launa í fæðingarorlofi er einstaklingsbundinn réttur sem fólk aflar sér með þátttöku á vinnumarkaði. Einnig hefur bandalagið ávallt talið að tvíþættu markmiði laganna – að barn njóti samvista við báða foreldra og að foreldrar geti samræmt fjölskyldu- og atvinnulíf – yrði best náð með því að orlofið skiptist sem jafnast milli foreldra. Jöfn skipting tryggir bæði réttindi barnsins og réttindi foreldranna. Því styður BHM þá skiptingu sem kveðið er á um í frumvarpinu, þ.e. að báðir foreldrar hafi sex mánaða sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs en að heimilt sé að framselja einn mánuð til hins foreldrisins.

Í frumvarpinu er kveðið á um ýmis tilvik sem leitt geta til lengingar fæðingarorlofs eða heimildar til aukins framsals eða tilfærslu á réttinum milli foreldra. Í sumum tilvikum getur foreldri þannig átt rétt á tólf mánaða fæðingarorlofi. Þessi ákvæði eru ítarlegri en í gildandi lögum og taka til fleiri tilvika. BHM fagnar þessum breytingum enda fela þær í sér viðleitni til að koma til móts við ólíkar þarfir og aðstæður fólks. Sem dæmi má nefna að ef annað foreldri á hvorki rétt á fæðingarorlofi né fæðingarstyrk, hér á landi eða erlendis, færist rétturinn til hins foreldrisins. Einnig að við tilteknar aðstæður sé Vinnumálastofnun heimilt að færa ónýttan rétt forsjárlauss foreldris til forsjárforeldris. Þess má einnig geta að samkvæmt frumvarpi ráðherra á réttur til fæðingarorlofs að gilda í 24 mánuði frá fæðingu barns, frumættleiðingu barns eða töku barns í varanlegt fóstur. Í þessu felst talsverður sveigjanleiki sem auðveldar foreldrum að samræma fjölskyldulíf og þátttöku á vinnumarkaði.

Ekki er lögð til hækkun á hámarksgreiðslu fæðingarorlofsgreiðslna í nýju frumvarpi og veldur það töluverðum vonbrigðum. Hámarksgreiðsla í fæðingarorlofi nú, 600 þúsund krónur á mánuði, er um 50% lægri að raungildi en hámarksgreiðsla var árið 2007.

Hámarksgreiðsla fæðingarorlofs er nú um 65% af meðalheildarlaunum karlkyns sérfræðinga með háskólamenntun en 80% af meðalheildarlaunum kvenna í sama flokki.

Það má ekki vera þannig að fjölskyldur verði fyrir miklu tekjufalli við það að nýta rétt sinn samkvæmt lögunum. Hallar þar verulega á feður í sambúð vegna þess launamunar sem enn er milli kynjanna í íslensku samfélagi. Það beinlínis vinnur gegn markmiði laganna.

Hornsteinn jafnréttis í íslensku samfélagi

Fyrirkomulag fæðingar- og foreldraorlofs er hornsteinn jafnréttis í íslensku samfélagi. Það þjónar hagsmunum barna og foreldra og framtíðarinnar að gera nauðsynlegar umbætur á löggjöfinni og afgreiða frumvarp félags- og barnamálaráðherra sem fyrst svo að 12 mánaða fæðingarorlof taki gildi 1. janúar 2021.

Lögmaður BHM skrifar um fæðingarorlof og breytingar á því í gegnum tíðina. 

Nokkrar staðreyndir um nýja fæðingarorlofsfrumvarpið

Júní er tími brautskráninganna. Þá fyllast samfélagsmiðlarnir af myndum af prúðbúnu og brosleitu fólki sem fagnar því að hafa náð þeim merkilega áfanga í lífinu að ljúka háskólanámi. Þessar myndir einkennast af mikilli gleði sem smitar út frá sér. Það er bjartsýni og vor í þessum myndum.

Allir sjö háskólar landsins brautskráðu nemendur nú í júní við hátíðlegar athafnir, bæði úr grunnnámi og framhaldsnámi. Samtals tóku meira en 3.300 manns við prófskírteinum að þessu sinni. Menntun þessa stóra hóps er fjölbreytt og góð. Reikna má með því að flest í þessum hópi fari nú að leita sér að föstu starfi. Nú er það vinnumarkaðarins að gefa þeim tækifæri.

Sú góða vísa verður aldrei of oft kveðin að menntun og þekking eru lykillinn að framþróun og góðum lífskjörum í landinu. Nýútskrifað háskólafólk sem nú sækir um störf hjá fyrirtækjum og stofnunum landsins býr yfir verðmætri þekkingu sem mikilvægt er að nýtist samfélaginu.

Það má heldur ekki gleymast að til að einstaklingar séu reiðubúnir að leggja á sig erfitt og dýrt nám þarf það að skila þeim sanngjörnum fjárhagslegum ávinningi. Meginkrafa BHM er og hefur lengi verið sú að menntun sé metin til launa. Því miður vantar enn töluvert upp á að svo sé hér á landi. Sem dæmi má nefna að grunnlaun margra sem lokið hafa fyrstu háskólagráðu eru langt undir því sem eðlilegt og sanngjarnt má teljast. Krafa BHM er að engin/n sem lokið hefur bakkalárgráðu hafi undir 500 þúsund krónum í grunnlaun á mánuði.

Margir háskólanemar taka námslán til að fjármagna nám sitt. Afborganir af námslánum reynast mörgum þung byrði, einkum yngri greiðendum sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið og stofna fjölskyldu. Í viðræðum við stjórnvöld leggur BHM áherslu á að dregið verði úr endurgreiðslubyrði og að komið verði til móts við greiðendur með ýmsum aðgerðum.

BHM óskar öllu nýútskrifuðu háskólafólki til hamingju með áfangann.

Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður BHM, skrifar til brautskráðra stúdenta. 

Atvinnumissir er mikið áfall. Mikilvægt er að fólk sem lendir í slíkum hremmingum geti treyst á stuðning samfélagsins. Í kjölfar kórónuveirufaraldursins hefur atvinnuleysi rokið upp, einkum meðal fólks sem starfar í ferðaþjónustu. Þá hafa þúsundir lent í því að starfshlutfall þeirra hefur verið minnkað. Á þessum erfiðu tímum kemur það í hlut hins opinbera að tryggja þeim framfærslu sem misst hafa vinnuna eða þurfa að sætta sig við skert starfshlutfall. Hér gegna Vinnumálastofnun og Atvinnuleysistryggingasjóður lykilhlutverki.

Stéttarfélög eru hluti af því samfélagslega öryggisneti sem grípur fólk þegar það missir vinnuna. Félögin veita félagsmönnum sínum margvíslega aðstoð og ráðgjöf er varðar kjara- og réttindamál. Ef félagsmaður telur t.d. að ekki hafi verið rétt staðið að uppsögn getur hann eða hún leitað aðstoðar stéttarfélags síns sem fylgir þá málum eftir gagnvart atvinnurekanda. Sama á við ef félagsmaður telur sig eiga inni vangoldin laun. Að auki starfrækja stéttarfélög ýmsa sjóði í þágu félagsmanna sem launagreiðendur fjármagna með sérstökum framlögum samkvæmt kjarasamningum. Félagsmenn geta sótt um styrki úr þessum sjóðum vegna veikinda, til að sækja námskeið eða til að stunda líkamsrækt, svo dæmi séu nefnd.

Innan BHM eru 27 stéttarfélög sem standa vörð um lögbundin og kjarasamningsbundin réttindi félagsmanna sinna og aðstoða þá í samskiptum við atvinnurekendur. Til að eiga þess kost að fá aðstoð stéttarfélags og geta sótt um styrki úr sjóðum þess þarf að greiða félagsgjald mánaðarlega.

Ég vil hvetja alla félagsmenn aðildarfélaga BHM sem eru án atvinnu að huga sérstaklega að þessu. Mikilvægt er að fólk haldi áfram að greiða bæði stéttarfélagsgjald og iðgjald í lífeyrissjóð. Hægt er að láta draga þessi gjöld af atvinnuleysisbótum. Það er nógu slæmt að missa vinnuna svo ekki bætist við missir mikilvægra réttinda. 

Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður BHM, skrifar um atvinnumissi. 

Leitarniðurstöður

Allir lífsviðburðir

Launagreiðslur

Ég er að upplifa lífsviðburð

Nokkrar staðreyndir um nýja fæðingarorlofsfrumvarpið

Til hamingju með háskólaprófið!

Haltu í réttindin