Erfiðara að fá vinnu en fyrir ári

Flest bendir til þess að erfiðara sé að fá vinnu nú en fyrir ári. Atvinnuleysi hefur aukist og lausum störfum hefur fækkað um þriðjung.

· Atvinnuleysi: Leitni atvinnuleysis í vinnumarkaðsrannsókn Hagstofu var 5,9% í september 2026 en 4,8% ári áður. Skráð atvinnuleysi hjá Vinnumálastofnun var 4,3% í október 2026, en 3,9% ári áður.

· Fólk sem vantar vinnu eða vill vinna meira: Þessi hópur er mældur með svokölluðum slaka á vinnumarkaði. Samkvæmt leitni var slakinn 14,0% í september 2026 en 11,8% ári áður og hefur verið um 14% frá júní. Mælikvarðinn er skýrður í kafla 3.

· Laus störf: Þau voru 3.540 á öðrum ársfjórðungi 2026, um 35% færri en ári áður.

· Fyrirtæki: Í september 2026 töldu 13,6% fyrirtækja í könnun Gallup sig skorta starfsfólk. Um 30% hugðust fækka starfsfólki á næstu sex mánuðum en um 13% fjölga því.

· Lengd á atvinnuleysisskrá: Í lok október 2026 höfðu 1.786 verið á skrá í ár eða lengur, um 10% fleiri en ári áður.

· Atvinnuleysi eftir aldri: Leitni atvinnuleysis 16–24 ára var 12,7% í september 2026, tæplega þrefalt hærri en hjá 25–74 ára, þar sem hún var 4,6%.

· Háskólamenntaðir: Atvinnuleysi þeirra var 2,9% árið 2025, samanborið við 2,1% árið 2024.

Atvinnuleysi hefur aukist tvö ár í röð. Samkvæmt leitni Hagstofu var það 3,6% í september 2024, 4,8% ári síðar og 5,9% í september 2026. Frá mars hefur leitnin þó verið 5,8–5,9%, sem bendir til þess að atvinnuleysi hafi lítið breyst undanfarna mánuði. Atvinnuleysishlutfallið segir til um hversu stór hluti vinnuaflsins er án vinnu, ekki hversu stór hluti allra landsmanna er atvinnulaus.

Skráð atvinnuleysi hjá Vinnumálastofnun hefur einnig aukist. Það var 4,3% í október 2026 en 3,9% ári áður. Munurinn er um 0,4 prósentustig, en prósentustig lýsa mun á tveimur prósentuhlutföllum. Í lok október 2026 voru 9.412 á atvinnuleysisskrá. Það er fjöldinn á skrá í lok mánaðarins, ekki meðalfjöldi þeirra sem voru á skrá yfir mánuðinn.

Hlutfall starfandi segir til um hversu stór hluti fólks á aldrinum 16–74 ára er í vinnu. Samkvæmt leitni var það 74,6% í september 2026 en 79,8% í júní og júlí 2024. Það hefur því lækkað um 5,2 prósentustig og verið síðustu mánuði á svipuðu stigi og sumarið 2021. Atvinnuþátttaka hefur einnig minnkað, úr 82,0% í júní 2025 í 79,3% í september 2026. Hún mælir hlutfall fólks sem er annaðhvort í vinnu eða atvinnulaust, það er hlutfall vinnuaflsins af mannfjölda.

Gögnunum ber þó ekki saman um hvort starfandi fólki hafi í raun fækkað. Samkvæmt skrám Hagstofu voru um 226.500 í vinnu í september 2026, lítillega fleiri en ári áður. Leitni í könnun Hagstofu sýnir hins vegar 219.400 starfandi, um 3,0% færri en í september 2025. Tölurnar verða til með ólíkum aðferðum og því þarf að gæta varúðar við samanburðinn. Skráartölurnar fyrir september eru auk þess bráðabirgðatölur og geta breyst þegar frekari upplýsingar berast.

Atvinnuleysistölur segja ekki alla söguna um fólk sem vantar vinnu. Sum eru í hlutastarfi en vilja og geta unnið meira. Önnur leita að vinnu en geta ekki byrjað strax, eða gætu byrjað en hafa ekki leitað að vinnu. Þegar þessir hópar eru taldir með atvinnulausum fæst mælikvarði sem kallast slaki á vinnumarkaði. Hann gefur því breiðari mynd af því hversu marga vantar vinnu eða meiri vinnu. Hlutfallið er reiknað af vinnuaflinu að viðbættum tveimur síðastnefndu hópunum, sem standa utan þess og kallast mögulegt vinnuafl.

Samkvæmt leitni var slakinn 14,0% í september 2026 en 11,8% ári áður. Um 34.000 manns vantaði því vinnu eða meiri vinnu samkvæmt þessum mælikvarða, samanborið við 28.900 ári áður. Hlutfallið hefur verið um 14% frá júní 2026 og hafði ekki verið svo hátt síðan vorið 2021. Slakinn er þó enn minni en þegar hann var mestur eftir fjármálahrunið, 17,8%, og í heimsfaraldrinum, 15,6%.

Á öðrum ársfjórðungi 2026, það er frá apríl til júní, voru 3.540 störf laus hjá atvinnurekendum. Á sama tíma árið áður voru þau 5.410. Lausum störfum fækkaði því um 1.870, eða um 35%. Fækkunin er ekki ný af nálinni: laus störf hafa verið færri en á sama tíma árið áður í hverjum ársfjórðungi frá þriðja ársfjórðungi 2024.

Hlutfall lausra starfa var 1,4% á öðrum ársfjórðungi 2026 en fór hæst í 5,3% árið 2022. Það mælir laus störf sem hlutfall af öllum störfum, bæði lausum og mönnuðum. Gögn greiningarinnar ná ekki til þriðja ársfjórðungs 2026. Tölurnar byggjast á könnun meðal hluta atvinnurekenda og geta breyst.

Í septemberkönnun Gallup meðal 400 stærstu fyrirtækja landsins sögðust 13,6% fyrirtækja skorta starfsfólk. Hlutfallið var 19,5% ári áður og rúm 54% síðari hluta árs 2022.

Fleiri fyrirtæki hyggjast fækka starfsfólki en fjölga því. Um 30% hugðust fækka starfsfólki á næstu sex mánuðum en um 13% fjölga því. Hlutfall fyrirtækja sem hugðust fækka starfsfólki var hæst í verslun, um 44%, og í samgöngum, flutningum og ferðaþjónustu, um 40%. Þetta eru hlutföll fyrirtækja, ekki hlutföll starfa, og tölurnar segja því ekki hversu mörg störf gætu horfið eða bæst við. Tölurnar eru árstíðaleiðréttar, það er leiðréttar fyrir reglubundnum breytingum eftir árstímum, svo sem aukinni eftirspurn eftir starfsfólki yfir sumarið.

Í lok október 2026 höfðu 1.786 manns verið á atvinnuleysisskrá í að minnsta kosti eitt ár. Það voru um 10% fleiri en ári áður og um 59% fleiri en í október 2023, þegar þeir voru 1.121. Alls höfðu 4.032 verið á skrá í að minnsta kosti sex mánuði, eða um 43% allra á skránni, samanborið við um 41% í október 2025. Tölurnar segja til um hversu lengi fólk hefur verið skráð hjá Vinnumálastofnun, sem er ekki endilega jafnlangur tími og það hefur leitað að vinnu samfellt.

Atvinnuleysi er mun meira meðal ungs fólks en hefur aukist í báðum aldurshópum. Samkvæmt leitni var atvinnuleysi meðal 16–24 ára 12,7% í september 2026 en 10,4% ári áður. Meðal 25–74 ára var það 4,6%, samanborið við 3,7% ári áður og 2,4% í júní 2024. Af þeim sem voru á atvinnuleysisskrá í október 2026 voru um 25% á aldrinum 18–29 ára, en um 26% ári áður. Þetta þýðir ekki að fjórðungur ungs fólks sé atvinnulaus: talan lýsir aðeins því hversu stór hluti fólks á skránni tilheyrir þessum aldurshópi.

Meðal námsmanna sem voru annaðhvort í vinnu eða atvinnulausir var áætlað atvinnuleysi um 13,7% á fyrsta ársfjórðungi 2026, það er frá janúar til mars, en um 7,8% á sama tíma árið áður. Þau sem voru eingöngu í námi og hvorki í vinnu né atvinnulaus samkvæmt skilgreiningu Hagstofu eru ekki talin með við útreikning hlutfallsins. Hlutföllin eru nálgun þar sem þau eru reiknuð úr fjöldatölum sem Hagstofa hefur námundað.

Atvinnuleysi er enn minnst meðal háskólamenntaðra af menntunarhópunum í gagnasafninu, en það hefur aukist. Það var 2,9% árið 2025 en 2,1% árið 2024. Tölur fyrir allt árið 2026 liggja ekki fyrir. Gögn Vinnumálastofnunar sýna einnig að fólki á atvinnuleysisskrá hefur fjölgað í ákveðnum atvinnugreinum. Í sérfræðilegri, vísindalegri og tæknilegri starfsemi fjölgaði skráðum úr 220 í 319 frá október 2025 til október 2026 og í upplýsingum og fjarskiptum úr 245 í 350.

Þær tölur þarf þó að lesa með varúð. Atvinnugrein segir til um hvers konar starfsemi fólk er flokkað í, ekki hvaða menntun það hefur. Því er ekki hægt að nota þessar tölur einar og sér til að segja hvort atvinnuleysi háskólamenntaðra hafi aukist árið 2026. Þá fækkaði í flokknum „Annað“ úr 540 í 125. Hluti fjölgunarinnar í öðrum greinum gæti því tengst breyttri flokkun.