Vorskýrsla kjaratölfræðinefndar 2026: launaþróun og staðan á vinnumarkaði

Sundurliðuð gögn nefndarinnar um launaþróun ná frá upphafi lotunnar í febrúar 2024 til janúar 2026. Á því tímabili hækkaði grunntímakaup félagsfólks innan BHM um 17,6% á almennum vinnumarkaði, um 13,6% hjá ríkinu, um 10,8% hjá Reykjavíkurborg og um 12,2% hjá sveitarfélögum utan Reykjavíkur.

Við túlkun þessara talna er mikilvægt að hafa í huga að gögnin ná aðeins til janúar 2026. Á tímabilinu komu þrjár kjarasamningsbundnar launahækkanir til framkvæmda á almennum markaði en aðeins tvær á opinberum markaði, þar sem þriðja hækkunin tók ekki gildi fyrr en í apríl 2026, utan þess tímabils sem gögnin ná til. Munurinn á mældri hækkun milli markaða skýrist því líklega að verulegu leyti af ólíkri tímasetningu hækkana fremur en ólíku innihaldi samninga. Þar sem stærstur hluti félagsfólks BHM starfar á opinberum markaði, einkum hjá ríkinu þar sem BHM vegur þyngst meðal heildarsamtaka launafólks og nær til um þriðjungs heildarfjöldans, má ætla að mæld launaþróun bandalagsins verði hærri þegar aprílhækkunin kemur fram í gögnum.

Á opinberum markaði var samið um sérstakan launatöfluauka sem kemur til greiðslu haldi launaþróun á opinberum markaði ekki í við þróun sambærilegra hópa á almennum markaði. Í september 2025 virkjaðist launatöfluaukinn og hækkuðu launatöflur félagsfólks BHM hjá ríkinu um 1,24% (og um 0,75% hjá BSRB hjá ríkinu, en hjá öðrum virkjaðist hann ekki). Aukinn náði þó ekki til allra aðildarfélaga BHM, þar sem samningar sumra þeirra náðu ekki yfir það viðmiðunartímabil sem mat á aukanum byggði á.

Regluleg mánaðarlaun allra fullvinnandi á vinnumarkaði voru að meðaltali 913 þúsund krónur árið 2025 og heildarlaun 1.058 þúsund krónur. Þá vógu grunnlaun hlutfallslega mest í heildarlaunum hjá félagsfólki BHM á almennum markaði (94%) og yfirvinnugreiðslur minnst (0–1%), sem endurspeglar eðli starfa, enda um að ræða að stærstum hluta sérfræði- og stjórnunarstörf. Launadreifing var almennt meiri á almennum markaði en hjá hinu opinbera.

Hér ber að árétta að stærstur hluti félagsfólks BHM á almennum markaði fellur undir svokallaða réttindasamninga, þar sem ekki er samið um laun eða launahækkanir heldur eru þau ákvörðuð í ráðningarsamningi. Mæld launaþróun BHM á almennum markaði endurspeglar því að verulegu leyti einstaklings- og markaðsbundnar breytingar fremur en beinar kjarasamningsbundnar hækkanir.

Nýja greiningin á launabreytingum eftir launastigi sýnir að launafólk með lægra tímakaup árið 2024 fékk að jafnaði hærri prósentuhækkun en þeir sem hærra eru settir. Það er í samræmi við blandaða leið krónutölu- og prósentuhækkana í samningum, þar sem lágmarkskrónutöluhækkun skilar hlutfallslega mestum hækkunum á lægstu laun. Þessi þróun á erindi í áframhaldandi umræðu um ábata menntunar og launamyndun háskólafólks.

Frá febrúar 2024 til janúar 2026 hækkaði grunntímakaup á vinnumarkaðnum öllum um 16,4% á meðan verðlag hækkaði um 8,6%. Kaupmáttur grunntímakaups jókst því að jafnaði um 7,2%, en breytingar voru nokkuð ólíkar eftir mörkuðum: um 7,8% á almennum markaði, 5,7% hjá ríkinu, 4,8% hjá Reykjavíkurborg og 6,1% hjá sveitarfélögum utan Reykjavíkur. Sömu fyrirvarar um tímasetningu hækkana og að ofan greinir eiga við hér.

Skýrslan bendir til að efnahagsþróunin hafi verið lakari en gert var ráð fyrir í aðdraganda samninganna. Útlit er fyrir að samanlagður hagvöxtur áranna 2024–2026 verði aðeins um 1,6%, samanborið við spá um 7,7% í febrúar 2024, og framleiðni vinnuafls dróst saman um 2,3% árið 2024. Dregið hefur úr spennu á vinnumarkaði, atvinnuleysi hefur aukist og aðflutningur erlendra ríkisborgara dregist saman.

Verðbólga hefur reynst þrálátari en spár gerðu ráð fyrir og mældist 5,1% í maí. Forsenduákvæði samninga miða meðal annars við að ársverðbólga verði ekki yfir 4,7% í ágúst 2026 og benda horfur til þess að verðbólga muni fara yfir þau mörk, einkum vegna óvissu um þróun alþjóðlegs orkuverðs. Standist forsendur ekki leggur launa- og forsendunefnd SA og ASÍ formlegt mat á stöðuna og vinnur að því að móta viðbrögð við frávikum frá samningsforsendum.

Vorskýrslu kjaratölfræðinefndar 2026 í heild, ásamt ítarlegu talnaefni og fylgigögnum, má nálgast á vef nefndarinnar, ktn.is.