Breytingar á vinnustöðum eru algengar, hvort sem um er að ræða endurskipulagningu verkefna, sameiningu stofnana, sölu fyrirtækja eða fækkun starfsfólks. Atvinnurekendur hafa almennt rúmar heimildir til að skipuleggja starfsemi sína, en lög, kjarasamningar og ráðningarsamningar setja þeim heimildum skorður.
Hvaða reglur gilda ræðst einkum af því hvers konar breyting er fyrirhuguð og hvort atvinnurekandinn er ríki, sveitarfélag eða fyrirtæki á almennum vinnumarkaði.
Hvers konar breyting er fyrirhuguð?
- Breytt verkefni, starfslýsing, starfshlutfall eða launakjör: Breytingar á störfum og starfskjörum
- Fulltrúar starfsfólks eiga rétt á upplýsingum og samráði: Upplýsingar og samráð
- Breytingar valda álagi eða vanlíðan: Vinnuvernd og líðan við breytingar
- Starf lagt niður, stofnun sameinuð annarri eða breytt í hlutafélag: Niðurlagning starfa, sameining og breytt rekstrarform
- Fyrirtæki eða rekstrareining seld, sameinuð eða verkefni útvistuð: Aðilaskipti og útvistun
- Mörgum sagt upp á skömmum tíma: Hópuppsagnir
- Atvinnurekandi verður gjaldþrota: Gjaldþrot og Ábyrgðasjóður launa
Grundvallarreglur
- Stjórnunarréttur atvinnurekanda. Atvinnurekandi getur almennt breytt skipulagi og verkefnum innan þess ramma sem ráðningarsamningur, kjarasamningur og lög setja. Starfsfólki ríkisins er skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði samkvæmt 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.
- Mörk stjórnunarréttarins. Veruleg einhliða breyting á meginþætti ráðningarsamnings, til dæmis lækkun launa, getur jafngilt uppsögn. Þá gilda reglur um uppsagnarfrest og eftir atvikum um hópuppsagnir.
- Upplýsingar og samráð. Við meiri háttar breytingar, svo sem hópuppsagnir og aðilaskipti, ber atvinnurekanda að upplýsa trúnaðarmenn eða aðra fulltrúa starfsfólks og hafa við þá samráð áður en ákvörðun er tekin.
- Málefnaleg sjónarmið hjá hinu opinbera. Ákvarðanir ríkis og sveitarfélaga um niðurlagningu starfa og uppsagnir eru stjórnvaldsákvarðanir sem fylgja verða reglum stjórnsýsluréttar. Breytingar á störfum verða einnig að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum.
- Réttindi fylgja starfsfólki. Við sölu eða annað framsal rekstrar flytjast réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningum til nýs atvinnurekanda.
Hvert get ég leitað?
Félagsfólk BHM sem stendur frammi fyrir skipulagsbreytingum getur leitað til aðildarfélags síns og trúnaðarmanns á vinnustaðnum. Mikilvægt er að leita ráðgjafar snemma, helst áður en ákvörðun er tekin eða samningur undirritaður, því að frestir geta verið stuttir.
Afstaða BHM
BHM leggur áherslu á að skipulagsbreytingar hjá hinu opinbera séu vandlega undirbúnar og unnar í nánu samráði við starfsfólk og stéttarfélög þess. Nánar er fjallað um afstöðu bandalagsins í greininni Skipulagsbreytingar hjá hinu opinbera.