Emb­ætt­is­menn

Embættismenn eru skipaðir í embætti, að jafnaði til fimm ára í senn. Um auglýsingu embætta, skipun, setningu og flutning gilda sérstakar reglur.

Embættismenn eru sá hópur starfsfólks ríkisins sem skipaður er í embætti en ekki ráðinn með ráðningarsamningi. Um þá gilda ákvæði II. hluta laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, auk almennra ákvæða laganna. Reglunum er ætlað að tryggja embættismönnum ákveðið sjálfstæði og réttaröryggi, en þær leggja jafnframt á þá ríkari skyldur, sbr. álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 10929/2021.

Hverjir eru embættismenn?

Embættismenn eru einvörðungu þeir sem taldir eru upp í 22. gr. laganna. Þar á meðal eru ráðuneytisstjórar og skrifstofustjórar í ráðuneytum, dómarar, saksóknarar, lögreglumenn, tollverðir og fangaverðir, forstöðumenn ríkisstofnana og ýmsir aðrir embættismenn sem nánar eru tilgreindir. Upptalningunni er breytt reglulega með lögum, til dæmis þegar stofnanir eru sameinaðar eða ný embætti stofnuð. Kannaðu því gildandi texta 22. gr. laganna ef vafi leikur á stöðu þinni.

Hvernig er auglýst laust embætti?

Laust embætti skal auglýsa í Lögbirtingablaði og umsóknarfrestur má ekki vera skemmri en tvær vikur frá útgáfudegi blaðsins, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna. Frá auglýsingaskyldunni eru afmarkaðar undantekningar, einkum þegar embættismaður er skipaður að nýju að loknum skipunartíma, þegar sett er í embætti í forföllum og þegar embættismaður er fluttur milli embætta. Umboðsmaður Alþingis hefur fjallað um skyldu til að auglýsa laus embætti í áliti í máli nr. F109/2022, sem varðaði setningu ráðuneytisstjóra án auglýsingar.

Um val á umsækjendum gilda stjórnsýslulög og reglan um að skipa beri hæfasta umsækjandann. Í sérlögum er í sumum tilvikum mælt fyrir um að hæfnisnefnd eða dómnefnd meti hæfni umsækjenda. Sjá Val á umsækjendum og réttindi umsækjenda.

Skipunartími

Embættismenn skulu skipaðir tímabundið, til fimm ára í senn, nema annað sé tekið fram í lögum, sbr. 1. mgr. 23. gr. laganna. Tilkynna skal embættismanni eigi síðar en sex mánuðum áður en skipunartími hans rennur út hvort embættið verði auglýst laust til umsóknar. Sé það ekki gert framlengist skipunartíminn sjálfkrafa um fimm ár, nema embættismaðurinn óski eftir að láta af störfum, sbr. 2. mgr. 23. gr.

Setning í embætti

Ef embættismaður fellur frá eða er fjarverandi um lengri tíma má setja annan mann í embættið um stundarsakir, þó ekki lengur en eitt ár. Einnig er heimilt að setja mann í embætti til reynslu áður en hann er skipaður, þó ekki lengur en eitt ár í senn og samtals ekki lengur en tvö ár, sbr. 24. gr. laganna.

Flutningur í embætti

Stjórnvald sem skipar í embætti getur flutt embættismann í annað embætti sem undir það heyrir. Flutningur í embætti sem heyrir undir annað stjórnvald er heimill með samþykki þess. Embættismann má einnig flytja í annað starf án auglýsingar ef hann óskar þess eða samþykkir það. Ef nýja embættið eða starfið er lægra launað á embættismaðurinn rétt á mismuninum út skipunartímann, sbr. 36. gr. laganna.

Skipunarbréf

Ganga skal skriflega frá skipun eða setningu í embætti. Í skipunarbréfi koma fram skipunarkjör embættismannsins, sbr. 8. gr. laganna.

Prestar

Prestar þjóðkirkjunnar teljast ekki lengur til embættismanna ríkisins, sbr. lög nr. 153/2019, sem tóku gildi 1. janúar 2020. Þeir sem skipaðir voru fyrir þann tíma halda þeim réttindum og skyldum sem af skipuninni leiddi út skipunartímann, sbr. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 77/2021 um þjóðkirkjuna. Um réttindi og skyldur presta fer að öðru leyti samkvæmt starfsreglum sem kirkjuþing setur.

Lausn úr embætti

Um lausn embættismanna úr embætti gilda sérstakar reglur í II. hluta laganna. Sjá Starfslok.

Borgartúni 27, 105 Reykjavík
Kt. 630387-2569

595 5100
Opnunartími BHM

Símaopnunartími þjónustuvers:
mán. til fös. 10:00 - 12:00

Opnunartími skrifstofu:
mán. til fim. 9:00 - 16:00
fös. 9:00 - 13:00

Hagnýtt