Fréttabréf BHM - júní 2026

Aðalfundur BHM 2026 er afstaðinn og við blasir nýtt starfsár bandalagsins. Þá er tekið til við hefðbundin verkefni; yfirferð starfsregna stjórnar og formannaráðs, erindisbréf fastanefnda, fundadagskrár ársins framundan og tímasetningu næsta aðalfundar, sem næsta vor verður hluti af veglegu BHM þingi eftir að aðalfundur samþykkti breytingar á lögum bandalagsins. Framundan eru fyrstu fundir formannaráðs og stjórnar BHM þar sem upptaktur starfsársins verður sleginn með ályktanir aðalfundarins og baráttuandann sem ríkti á fundinum að leiðarljósi.

Það mál sem verður efst á baugi í baráttu BHM og annarra samtaka launafólks í sumar er þríhliða samtal stjórnvalda, samtaka launafólks og atvinnurekenda um stöðuna á vinnumarkaði komi til þess að kjarasamningum verði sagt upp í haust. Markmið þeirrar vinnu er að auka líkurnar á að kjarasamningar á almennum markaði haldi, en forsenda þess er að verðbólgan verði hamin allt til loka samninganna 2028. Það eru hins vegar ekki miklar líkur á að forsenduákvæði kjarasamninga ASÍ og SA haldi og verðbólga verði innan við 4,7% í lok ágúst. Því formlega samtali sem nú er farið af stað er engu að síður ætlað að draga úr líkum á að samningum verði sagt upp þó svo að verðbólgumarkmiðið náist ekki. Það sem stjórnvöld leggja af mörkum í því skyni verður þá að vega nægilega þungt til að forða uppsögn. En ef ASÍ-félögin ákveða að segja upp sínum samningum þá virkjast einnig sambærilegt ákvæði í samningum opinbera markaðarins.

Samtalið sem boðað hefur verið til er formlegt og skipulagt þannig að stýrihópur skipaður embættismönnum ber ábyrgð á vinnunni í heild, en í tengslum við hann starfa þrír undirhópar sem hver um sig hefur afmörkuð greiningarverkefni. Þeim er ætlað að leggja grunn að ákvörðunum sem verða teknar í Þjóðhagsráði, sem fundaði í upphafi mánaðarins og mun funda um niðurstöður undirhópanna í byrjun september. BSRB, BHM og KÍ eiga sameiginlega einn fulltrúa í hverjum af undirhópunum, fulltrúi BHM í vinnunni er Ingvar Freyr Ingvarsson hagfræðingur BHM. Undirhóparnir fjalla um áhrif vaxta, verðbólgu og verðtryggingar á mismunandi samfélagshópa, valkosti til að draga úr sjálfvirkum verðlagsbreytingum og leiðir til að styrkja launatölfræði og bæta upplýsingagrunn undir kjarasamninga.

Vinnumarkaðurinn á mikið undir því að vinna þessi gangi vel og að traust ríki milli aðila meðan á henni stendur. Formannaráð og stjórn BHM verða upplýst um framvindu vinnunnar eftir því sem líður á verkefnið.

Gögn frá fundi Þjóðhagsráðs 1. júní 2026.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra, Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra, Finnbjörn Hermannsson forseti Alþýðusambands Íslands (ASÍ) og Bjarni Benediktsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins (SA) hafa ákveðið að hefja þríhliða samtal ríkisins, ASÍ og SA með það að markmiði að forsendur kjarasamninga á almennum vinnumarkaði haldi haustið 2026. Markmiðið er að stuðla að auknum stöðugleika í efnahagslífinu með því að hemja verðbólgu og byggja undir sameiginlegan skilning á stöðunni með sameiginlegum greiningum.

Hagfræðingar BHM, Ingvar Freyr Ingvarsson og Sigrún Brynjarsdóttir, birtu nýlega grein á Vísi þar sem þau fjalla um áhrif launastefnu Seðlabanka Íslands á þróun vinnumarkaðar.

Í greininni er bent á að ný rammagrein bankans, þar sem lagt er til að almennar launahækkanir verði um 2% til lengri tíma, feli í sér skýra afstöðu til þess hvernig laun eigi að þróast, frekar en hlutlausa greiningu.

Höfundar leggja áherslu á að þróun síðustu ára, þar sem krónutöluhækkanir hafa þrengt launabil, hafi leitt til þess að stórir hópar háskólamenntaðra sitji eftir. Þeir benda jafnframt á að arðsemi háskólamenntunar hafi farið minnkandi samkvæmt nýlegri rannsókn Hagfræðistofnunar og að það geti haft áhrif á hvata til menntunar og sérhæfingar.

Að mati BHM er mikilvægt að að tryggja að laun endurspegli menntun, ábyrgð og sérfræðiþekkingu. Annars verði hvatar til menntunar veikari, með mögulegum neikvæðum afleiðingum fyrir framleiðni og verðmætasköpun til lengri tíma.

Alþingi hefur samþykkt umfangsmiklar breytingar á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna. Með nýju lögunum fellur fyrirkomulag jafnlaunavottunar og jafnlaunastaðfestingar niður og í stað þess tekur við kerfi reglubundinnar skýrslugjafar um kynbundinn launamun.

BHM fagnar því að við meðferð málsins hafi verið tekið tillit til mikilvægra athugasemda bandalagsins. Sérstaklega er ánægjulegt að lögfest hafi verið fern hlutlæg meginviðmið við mat á störfum, þ.e. ábyrgð, álag, hæfni og vinnuaðstæður, sem eiga að stuðla að sanngjörnu og gagnsæju mati á virði starfa.

Jafnframt er jákvætt að eftirlitshlutverk Jafnréttisstofu hafi verið skýrt og að ráðast eigi í heildstæða greiningu á vinnumarkaðnum m.t.t. kynbundins launamunar í samstarfi við Hagstofu Íslands.

BHM bendir þó á að veruleg álitaefni standi eftir. Stærðarmörk laganna eru áfram miðuð við 50 starfsmenn, sem þýðir að stór hluti vinnumarkaðarins fellur utan reglubundins eftirlits. Þá færist áherslan frá virku innra eftirliti atvinnurekenda yfir í skýrslugjöf og opinbert eftirlit eftir á.

Að mati BHM verður að tryggja að breytingarnar leiði ekki til veikari framkvæmdar jafnlaunareglunnar. Þá leggur bandalagið áherslu á að Ísland nýti tækifærin sem felast í væntanlegri innleiðingu reglna Evrópusambandsins um gagnsæi launa til að styrkja rétt starfsfólks og efla aðhald gegn launamismunun.

BHM mun fylgjast náið með framkvæmd nýju laganna og beita sér fyrir því að meginreglan um jöfn laun fyrir jafn verðmæt störf verði virt í framkvæmd, ekki aðeins á pappír.

Lesa greinina í heild sinni eftir Kolbrúnu Halldórsdóttur, formann BHM.

Vinnuhópur félags- og húsnæðismálaráðherra um fyrirhugaða fullgildingu samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar (ILO) nr. 190 um afnám ofbeldis og áreitni í atvinnulífi kom saman til fundar 4. júní sl.

Hlutverk vinnuhópsins er að greina efni samþykktarinnar og leggja mat á hvort, og þá hvaða, breytingar á íslenskri löggjöf, stjórnsýslu og framkvæmd þurfi til að unnt verði að fullgilda og innleiða hana að fullu.

Ísland uppfyllir þegar stóran hluta efnislegra krafna samþykktarinnar. Líklegt er þó að frekari lagabreytingar, stefnumótun og aðgerðir verði nauðsynlegar til að tryggja fulla innleiðingu hennar í íslenskan rétt og framkvæmd.

Samþykkt ILO nr. 190 byggist á þremur meginstoðum:

· Skýrri lagalegri vernd gegn ofbeldi og áreitni í atvinnulífi.

· Forvarnaskyldu atvinnurekenda og stjórnvalda.

· Skilvirkum úrræðum, eftirliti og vernd fyrir þolendur.

Samþykktin hefur víðara gildissvið en margar núgildandi reglur hér á landi þar sem hún tekur til alls ofbeldis og allrar áreitni í atvinnulífi, óháð því hvort háttsemin tengist kyni eða öðrum vernduðum þáttum.

Hún nær meðal annars til:

· hótana frá viðskiptavinum eða þjónustuþegum,

· árásargjarnrar framkomu skjólstæðinga,

· andlegs ofbeldis af hálfu samstarfsfólks, og

· ofbeldis eða áreitni frá þriðja aðila.

Af þessum sökum gæti reynst þörf á skýrari lagaheimildum og verklagsreglum til að tryggja vernd starfsfólks og skýra skyldur vinnuveitenda.

Gert er ráð fyrir að vinnuhópurinn skili tillögum sínum til ráðherra fyrir lok ársins.

Fréttabréf Gæðamats háskóla fyrir júní 2026 gefur yfirlit yfir framvindu þriðju rammaáætlunar um eflingu gæða í íslenskum háskólum (QEF3), þar sem meðal annars er fjallað um komandi stofnunarúttektir, árlega gæðafundi og pantaðar úttektir á kennaranámi. Undirbúningur er hafinn fyrir úttektir næstu ára og áfram er unnið að styrkingu innra gæðastarfs og alþjóðlegrar samvinnu, m.a. í tengslum við aðildarumsókn að ENQA og EQAR.

Í tengslum við úttektarheimsókn ENQA í maí voru helstu hagaðilar kallaðir fyrir úttektarnefndina, þar á meðal Kolbrún Halldórsdóttir, sem veitti nefndinni innsýn og endurgjöf um það sem blasir við háskólamenntuðum stéttum á vinnumarkaði og sjónarmið BHM um mikilvæg tengsl háskóla og atvinnulífs. Þar er vísað til þess sem fram hefur komið í greiningum hagfræðinga BHM og gerð hefur verið grein fyrir m.a. á nýafstöðnum morgunverðarfundi BHM um tengsl menntunar, framleiðni og verðmætasköpunar. Starfsemi og þróun gæðamála í íslensku háskólasamfélagi stendur í beinu sambandi við þann veruleika sem blasir við ungu háskólamenntuðu fólki þegar út á vinnuamarkað er komið og mikilvægt að geta átt samtal um það við Gæðamat íslenskra háskóla.

Díana kveður þjónustuver BHM

Díana Ósk Kristrúnardóttir, sem starfað hefur sem ráðgjafi sjóða BHM, lauk á dögunum störfum hjá okkur. Þjónustuveriðhefur notið góðs af kröftum Díönu undanfarin tvö ár. Ber sérstaklega að þakka framlag hennar í þágu Starfsmenntunarsjóðs og Starfsþróunarseturs BHM, þar sem þekking hennar hefur skipt sköpum í þjónustu við félagsfólk aðildarfélaga og ósérhlífni hennar hefur verið eftirtektarverð. Díönu eru veittar innilegar þakkir fyrir samstarfið og velfarnaðaróskir fylgja henni í nýju starfi.

Nýtt umsýslukerfi umsókna innleitt

Reglulega hafa aðildarfélög verið upplýst um framvindu mála í samstarfi BHM og sjóða bandalagsins við Arango, fyrirtæki sem sérhæfir sig í ráðgjöf og innleiðingu á CRM-lausnum í Microsoft-umhverfi.

Afar ánægjulegt er að segja frá því að nú er hafin innleiðing á umsýslukerfi sem heldur utan um yfirsýn, yfirferð og afgreiðslu umsókna í sjóði BHM. Með þeirri lausn eru stigin stór skref í skilvirkari og sveigjanlegri þjónustu við sjóðfélaga. Fyrst um sinn mun innleiðingin einkum snúa að bakvinnslunni í þjónustuveri en með tíð og tíma munu þessar umbætur verða áþreifanlegri sjóðfélögum, meðal annars með markvissari upplýsingagjöf og samskiptaleiðum. Óhætt erþví að segja að afar spennandi mánuðir séu framundan.

Sumaropnun símaþjónustu þjónustuvers BHM

Frá og með 2. júní til 4. ágúst verður símaþjónusta þjónustuvers BHM opin kl. 10:00–12:00 alla virka daga.

Mikilvægt er að árétta að breytingin felur ekki í sér skerðingu á þjónustu við félagsfólk heldur er henni ætlað að bæta og hraða vinnslu erinda og umsókna.

Breytingin er komin til af því að á næstu vikum er unnið að fyrrnefndri innleiðingu tæknilausna í umsýslu umsókna, auk þess sem sumarleyfi hafa áhrif á mönnun í þjónustuveri. Skrifstofa þjónustuvers verður áfram opin á hefðbundnum opnunartíma og tölvupóstsamskipti og skilaboð við umsóknir verða áfram mikilvæg þjónustuleið. Öllum erindum sem berast verður svarað eins fljótt og auðið er. Leitast verður við að fólk geti átt símtal við starfsfólk þjónustuvers utan símaopnunartíma eftir því sem þörf krefur.

Nú sem fyrr er markmiðið að tryggja framúrskarandi þjónustu við félagsfólk.