Jafn­rétti á vinnu­mark­aði

Óheimilt er að mismuna starfsfólki og umsækjendum um störf vegna kyns, kynþáttar, þjóðernisuppruna, trúar, lífsskoðunar, fötlunar, skertrar starfsgetu, aldurs, kynhneigðar, kynvitundar, kyneinkenna eða kyntjáningar. Hér er yfirlit yfir réttindi þín og hvert þú getur leitað.

Allir eiga rétt á jafnri meðferð á vinnumarkaði. Rétturinn nær til ráðningar, launa og annarra kjara, starfsframa, endurmenntunar, vinnuaðstæðna og uppsagnar. Reglurnar gilda hjá ríki, sveitarfélögum og á almennum vinnumarkaði.

Hvaða reglur gilda?

Samkvæmt 65. gr. stjórnarskrárinnar skulu allir vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna. Jafnræðisreglan hefur sérstaka þýðingu fyrir starfsfólk ríkis og sveitarfélaga.

Á vinnumarkaði eru reglurnar nánar útfærðar í tvennum lögum:

Um stjórnsýslu, eftirlit og kærur samkvæmt báðum lögunum fer eftir lögum nr. 151/2020 um stjórnsýslu jafnréttismála.

Hvaða lög gilda um hvaða ástæðu?

  • Kyn: lög nr. 150/2020. Verndin nær einnig til fólks með hlutlausa skráningu kyns í þjóðskrá.
  • Kynþáttur, þjóðernisuppruni, trú, lífsskoðun, fötlun, skert starfsgeta, aldur, kynhneigð, kynvitund, kyneinkenni og kyntjáning: lög nr. 86/2018.
  • Ríkisfang: fellur ekki undir lög nr. 86/2018. Launafólk frá öðrum EES-ríkjum nýtur verndar gegn mismunun vegna ríkisfangs samkvæmt reglum EES-samningsins um frjálsa för launafólks.
  • Fleiri en ein ástæða: fjölþætt mismunun er óheimil samkvæmt báðum lögunum.

Tengsl við EES-rétt

Reglur um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði eiga sér stoð í EES-samningnum, meðal annars í 69. gr. samningsins um launajafnrétti og tilskipunum um jafna meðferð karla og kvenna sem eru hluti af samningnum.

Lög nr. 86/2018 sækja efnivið í tilskipanir 2000/43/EB og 2000/78/EB. Þær tilskipanir eru ekki hluti af EES-samningnum. Ísland lögfesti efni þeirra að eigin frumkvæði. Dómar Evrópudómstólsins um tilskipanirnar geta haft þýðingu við skýringu laganna en binda íslenska dómstóla ekki með sama hætti og dómar um EES-reglur.

Efni kaflans

Hvert getur þú leitað?

Tengt efni

Borgartúni 27, 105 Reykjavík
Kt. 630387-2569

595 5100
Opnunartími BHM

Símaopnunartími þjónustuvers:
mán. til fös. 10:00 - 12:00

Opnunartími skrifstofu:
mán. til fim. 9:00 - 16:00
fös. 9:00 - 13:00

Hagnýtt