Hvað verður um ónýtt orlof við starfslok?
Ljúki ráðningarsambandi skal atvinnurekandi við lok ráðningartímans greiða starfsmanni öll áunnin orlofslaun (8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof). Þú þarft ekki að bíða þar til orlofsárinu lýkur. Uppgjörið nær til:
- Gjaldfallins orlofs: Orlofs sem þú ávannst á fyrra orlofsári en hefur ekki tekið.
- Áunnins orlofs á yfirstandandi orlofsári: Orlofs sem þú hefur áunnið þér frá 1. maí fram að starfslokum.
- Flutts orlofs: Orlofs sem hefur verið flutt milli ára, til dæmis vegna veikinda eða skriflegrar beiðni yfirmanns.
Þetta á bæði við þegar starfsmanni er sagt upp, þegar hann segir sjálfur upp og þegar tímabundinni ráðningu lýkur.
Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. tilskipunar 2003/88/EB á starfsmaður við lok ráðningarsambands rétt á greiðslu fyrir lágmarksorlof sem hann hefur ekki tekið. Hafi atvinnurekandi ekki gert starfsmanni kleift að taka orlof fyrri ára getur sá réttur einnig náð til þess orlofs (C-684/16, Max-Planck-Gesellschaft; C-214/16, King). Sjá nánar Flutningur, frestun og fyrning orlofs.
Hvernig er orlofið gert upp?
- Föst mánaðarlaun: Ótekið orlof er að jafnaði gert upp miðað við föst laun fyrir hvern ótekinn orlofsdag eða orlofsstund.
- Tímakaup og breytilegar greiðslur: Greidd eru áunnin orlofslaun samkvæmt orlofsprósentu, að lágmarki 10,17%.
- Uppsagnarfrestur: Orlof ávinnst einnig á uppsagnarfresti og orlofslaun reiknast af launum sem greidd eru á þeim tíma.
- Orlofsuppbót: Samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna er áunnin orlofsuppbót gerð upp við starfslok. Sjá Orlofs- og desemberuppbætur.
Falli starfsmaður frá er áunninn orlofsréttur hans greiddur dánarbúi samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna.
Má atvinnurekandi ákveða að ég taki orlof á uppsagnarfresti?
Orlof og uppsagnarfrestur hafa ólík markmið. Orlofi er ætlað að veita hvíld. Uppsagnarfresti er meðal annars ætlað að gefa starfsmanni tækifæri til að leita sér að nýju starfi. Af þeim sökum hefur almennt verið talið að atvinnurekandi geti ekki einhliða ákveðið að orlof falli innan uppsagnarfrests. Dómaframkvæmd sýnir þó að niðurstaðan getur ráðist af atvikum:
- Í máli Landsréttar nr. 912/2018 (dómur 13. desember 2019) taldi atvinnurekandi að 30 dagar af gjaldföllnu, óteknu orlofi starfsmanns hefðu fallið innan uppsagnarfrests án samráðs við starfsmanninn. Landsréttur féllst á kröfu starfsmannsins og taldi hann hafa átt rétt á að nýta orlofið til loka orlofsársins. Hæstiréttur synjaði um áfrýjunarleyfi.
- Í máli Hæstaréttar nr. 531/2011 (dómur 29. mars 2012) var starfsmanni sagt upp skömmu áður en hann hóf töku orlofs. Hæstiréttur taldi að markmiðum orlofslaga væri hvorki raskað né að þeim vegið þótt orlofið félli innan uppsagnarfrestsins og sýknaði atvinnurekandann af kröfu starfsmannsins.
Af dómunum má ráða að meðal þess sem skiptir máli sé hvort orlofstími hafi þegar verið ákveðinn áður en til uppsagnar kom, hversu langur uppsagnarfresturinn er og hvort starfsmaður hafi samþykkt ráðstöfunina.
Á Mannauðstorgi ríkisins kemur fram sú afstaða að það teljist íþyngjandi fyrir starfsmann að vera gert að taka orlof á uppsagnarfresti sem er þrír mánuðir eða styttri. Samþykki starfsmanns þurfi því til. Samþykki starfsmaður það ekki á hann rétt á að fá orlofið gert upp við starfslok.
Ef þú óskar eftir að taka orlof á uppsagnarfresti
Óskir þú eftir að taka orlof á uppsagnarfresti og atvinnurekandi fellst á það er mælt með því að ganga frá samkomulaginu skriflega. Þar skal koma fram hvaða orlofsdaga um ræðir og hvort uppsagnarfresturinn lengist.
Minnislisti við starfslok
- Gakktu úr skugga um að lokauppgjör sýni bæði gjaldfallið orlof, áunnið orlof á yfirstandandi orlofsári og orlof sem hefur verið flutt milli ára.
- Mundu að orlofslaun reiknast einnig af launum á uppsagnarfresti.
- Athugaðu hvort áunnin orlofsuppbót hafi verið gerð upp.
- Skrifaðu ekki undir samkomulag um orlofstöku á uppsagnarfresti nema þú hafir kynnt þér afleiðingar hennar og samþykkir hana.
- Gerðu kröfu skriflega og tímanlega ef uppgjörið er ekki rétt. Almennur fyrningarfrestur launakrafna er fjögur ár.
- Leitaðu til aðildarfélags þíns til að fá yfirferð á lokauppgjöri.
Sjá einnig Starfslok og Uppsagnarvernd.