Or­lofs­laun og or­lofs­fé

Þú átt rétt á launum meðan þú ert í orlofi. Hvernig þau eru greidd fer eftir því hvort þú ert á föstum mánaðarlaunum eða tímakaupi og hvaða kjarasamningur gildir um starfið.

Hvað segja orlofslögin um orlofslaun?

Starfsmaður á rétt á orlofslaunum í samræmi við þann orlofsrétt sem hann ávann sér á síðasta orlofsári. Samkvæmt 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof eru orlofslaun að lágmarki 10,17% af heildarlaunum. Orlofslaun reiknast ekki af orlofslaunum.

Áunnin orlofslaun skulu skráð sérstaklega á launaseðil við hverja launagreiðslu, bæði samtala áunninna orlofslauna frá upphafi orlofsárs og orlofslaun vegna viðkomandi launatímabils. Orlofslaun eru að jafnaði greidd næsta virkan dag fyrir upphaf orlofs.

Í kjarasamningum má semja um að orlofslaun séu jafnóðum lögð inn á sérstakan orlofsreikning starfsmanns í banka eða sparisjóði (7. gr.).

Hvernig fæ ég greitt í orlofi?

Föst mánaðarlaun

Starfsfólk á föstum mánaðarlaunum heldur að jafnaði föstum launum sínum meðan á orlofi stendur, í samræmi við heimild í 7. gr. orlofslaga og ákvæði kjarasamninga.

  • Ríki, Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög: Starfsfólk heldur dagvinnulaunum í orlofi. Hafi starfshlutfall breyst á orlofsárinu skal tekið tillit til þess. Samkvæmt samningum við Samband íslenskra sveitarfélaga miðast laun í orlofi við meðalstarfshlutfall á orlofsárinu.
  • Almennur vinnumarkaður: Kjarasamningur SA og aðildarfélaga BHM tilgreinir fjölda orlofsdaga og orlofslaun sem hlutfall af launum eftir starfsaldri (10,17%–13,04%). Það fer eftir ráðningarsamningi og framkvæmd hjá atvinnurekanda hvernig þessi réttur er greiddur starfsfólki á mánaðarlaunum. Algengt er að föst laun séu greidd í orlofi og að orlofslaun samkvæmt orlofsprósentu séu reiknuð af öðrum launum, svo sem yfirvinnu.

Tímakaup

Starfsfólk á tímakaupi fær orlofslaun greidd sem hlutfall af launum, að lágmarki 10,17%. Í kjarasamningum er oft kveðið á um hærra hlutfall. Samkvæmt samningum við Samband íslenskra sveitarfélaga fær starfsfólk sem fær greitt tímakaup fyrir dagvinnu einnig orlofsfé á dagvinnulaunin.

Dæmi um breytt starfshlutfall

Starfsmaður sveitarfélags var í fullu starfi fyrri helming orlofsársins og í 50% starfi seinni helminginn. Meðalstarfshlutfall hans á orlofsárinu er 75%. Laun hans í orlofi á næsta orlofsári miðast við það hlutfall, óháð starfshlutfalli hans þegar orlofið er tekið. Dæmið sýnir reglu samninga við Samband íslenskra sveitarfélaga. Framkvæmd getur verið önnur samkvæmt öðrum samningum.

Fæ ég orlof af yfirvinnu og álagsgreiðslum?

Já. Orlofslaun reiknast af heildarlaunum, þar á meðal yfirvinnu og álagsgreiðslum, nema annað leiði af lögmætum samningi.

  • Ríki, Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög: Starfsfólk fær 13,04% orlofsfé á yfirvinnu og álagsgreiðslur samkvæmt kjarasamningi.
  • Almennur vinnumarkaður: Orlofslaun af yfirvinnu miðast við orlofsprósentu starfsmanns samkvæmt starfsaldri (10,17%–13,04%), nema um annað hafi verið samið.

Orlofsfé er ýmist greitt jafnóðum með launum eða lagt inn á orlofsreikning, eftir fyrirkomulagi launagreiðanda. Það á alltaf að koma fram á launaseðli.

Föst yfirvinna

Stundum er samið um að orlof teljist innifalið í föstum yfirvinnugreiðslum. Slíkt fyrirkomulag byggist á því að fastar yfirvinnustundir séu greiddar alla mánuði ársins, einnig meðan starfsmaður er í orlofi. Þá eru orlofslaun af föstu yfirvinnunni þegar greidd og ekki greitt orlofsfé af henni sérstaklega. Fyrirkomulagið þarf að koma skýrt fram í ráðningarsamningi eða skriflegu samkomulagi.

Í máli Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E-5141/2023 var deilt um hvort ríkinu hefði borið að greiða orlof á fastar yfirvinnugreiðslur starfsmanns í Stjórnarráðinu. Fyrirkomulagið hafði hvorki verið tilgreint í ráðningarsamningi né hafði verið fylgt leiðbeiningum fjármálaráðuneytisins um það efni. Ríkið var látið bera hallann af því og dæmt til að greiða orlofslaunakröfu starfsmannsins í samræmi við kjarasamning. Dómurinn er héraðsdómur og fordæmisgildi hans takmarkast af atvikum málsins. Hann sýnir þó að atvinnurekandi ber hallann af óskýru fyrirkomulagi.

Hvað verður um orlofslaun við starfslok?

Við lok ráðningarsambands skal atvinnurekandi greiða starfsmanni öll áunnin orlofslaun (8. gr. orlofslaga). Orlofslaun reiknast einnig af launum sem greidd eru á uppsagnarfresti. Sjá nánar Orlof við uppsögn og starfslok.

Orlofslaun, orlofsuppbót og Orlofssjóður

Orlofslaun eru laun vegna orlofs. Þau eru ekki það sama og:

  • Orlofsuppbót: Föst krónutala sem greidd er árlega samkvæmt kjarasamningi. Orlofslaun reiknast ekki á orlofsuppbót. Fjárhæðir eru á síðunni Orlofs- og desemberuppbætur.
  • Framlag í Orlofssjóð BHM: Atvinnurekendur greiða hlutfall af launum í Orlofssjóð BHM samkvæmt kjarasamningi. Framlagið er ekki hluti af launum starfsmanns og hefur ekki áhrif á orlofslaun.

Hvert get ég leitað?

Ef orlofslaun eru ekki greidd eða ekki rétt skráð á launaseðil skaltu hafa samband við launadeild og eftir atvikum aðildarfélag þitt.

Lög og heimildir

Borgartúni 27, 105 Reykjavík
Kt. 630387-2569

595 5100
Opnunartími BHM

Símaopnunartími þjónustuvers:
mán. til fös. 10:00 - 12:00

Opnunartími skrifstofu:
mán. til fim. 9:00 - 16:00
fös. 9:00 - 13:00

Hagnýtt