Hvað ef ég veikist áður en orlof hefst?
Getir þú ekki farið í orlof á ákveðnum tíma vegna veikinda skaltu sanna veikindin með læknisvottorði. Þú getur þá krafist þess að taka orlofið á öðrum tíma. Nýr orlofstími skal ákveðinn í samráði við atvinnurekanda, en þó eins fljótt og unnt er eftir að veikindunum lýkur (6. gr. laga nr. 30/1987 um orlof). Á meðan átt þú rétt á launum í veikindum samkvæmt þínum veikindarétti.
Kjarasamningar opinberra starfsmanna hafa að geyma sambærilegar reglur og kveða jafnframt á um að tilkynna skuli veikindin án tafar.
Hvað ef ég veikist í orlofi?
Orlofslögin hafa ekki að geyma sérstaka reglu um veikindi sem hefjast meðan á orlofi stendur. Um þau fer eftir kjarasamningum.
Ríki og Reykjavíkurborg
Veikist starfsmaður í orlofi telst veikindatíminn ekki til orlofs, enda sanni starfsmaðurinn með læknisvottorði að hann hafi ekki getað notið orlofsins. Tilkynna skal yfirmanni um veikindin eða slysið án tafar og með sannanlegum hætti. Heimilt er að flytja orlof sem ekki næst að taka af þessum sökum til næsta orlofsárs. Samkvæmt samningum Reykjavíkurborgar þarf starfsmaður sem veikist erlendis að afla vottorðs frá lækni þar.
Önnur sveitarfélög
Veikindadagar í orlofi teljast ekki til orlofs, enda tilkynni starfsmaður um veikindin án tafar og sanni þau með læknisvottorði.
Almennur vinnumarkaður
Samkvæmt kjarasamningi SA og aðildarfélaga BHM á starfsmaður rétt á uppbótarorlofi jafnlangan tíma og veikindin vöruðu ef eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt:
- Starfsmaðurinn veikist innanlands, í EES-ríki, Sviss, Bandaríkjunum eða Kanada svo alvarlega að hann getur ekki notið orlofsins.
- Hann tilkynnir atvinnurekanda um veikindin á fyrsta degi með sannanlegum hætti.
- Veikindin standa lengur en þrjá sólarhringa og starfsmaðurinn tilkynnir innan þess tíma hvaða læknir annast hann.
- Hann sannar veikindin með læknisvottorði. Atvinnurekandi getur látið lækni vitja starfsmannsins.
Uppbótarorlof skal veitt eftir því sem kostur er á tímabilinu 2. maí til 15. september á þeim tíma sem starfsmaður óskar. Sömu reglur gilda um slys í orlofi. Sjá nánar Almennur vinnumarkaður.
Hvað segir EES-réttur um veikindi í orlofi?
Samkvæmt dómaframkvæmd Evrópudómstólsins um 7. gr. tilskipunar 2003/88/EB hafa orlof og veikindaleyfi ólík markmið. Orlof á að veita hvíld og tækifæri til tómstunda. Veikindaleyfi á að gera starfsmanni kleift að ná bata. Starfsmaður sem veikist áður en orlof hefst á rétt á að taka orlofið á öðrum tíma (C-277/08, Vicente Pereda). Sama á við um starfsmann sem verður óvinnufær meðan á orlofi stendur, að minnsta kosti að því er varðar fjögurra vikna lágmarksorlof (C-78/11, ANGED).
Tilskipunin er hluti af EES-samningnum. Hún hefur ekki bein réttaráhrif í ágreiningi milli einstaklinga og einkafyrirtækja á Íslandi, en íslensk lög og kjarasamninga ber að skýra til samræmis við hana eftir því sem unnt er (3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið). Íslenskir dómstólar hafa ekki tekið afstöðu til þess hvort skilyrði kjarasamninga, svo sem um að veikindi vari lengur en þrjá sólarhringa eða að þau komi upp á tilteknum landsvæðum, samrýmist tilskipuninni að því leyti sem þau skerða rétt til fjögurra vikna lágmarksorlofs. Leitaðu til stéttarfélags þíns ef slík skilyrði koma í veg fyrir að þú fáir orlofið bætt.
Ávinnst orlof í veikindum?
Já. Tími sem starfsmaður er frá vinnu vegna veikinda eða slysa telst til vinnutíma við ávinnslu orlofs (3. gr. orlofslaga). Samkvæmt dómaframkvæmd Evrópudómstólsins ávinnst lágmarksorlof einnig þótt starfsmaður sé í veikindaleyfi allt orlofsárið (sameinuð mál C-350/06 og C-520/06, Schultz-Hoff o.fl.).
Hvað ef ég get ekki tekið orlof vegna langvarandi veikinda?
Starfsmaður sem getur ekki tekið orlof á orlofsárinu vegna veikinda glatar ekki rétti sínum af þeim sökum. Samkvæmt kjarasamningum ríkisins og Reykjavíkurborgar má þá flytja orlofið til næsta árs, en uppsafnað orlof getur ekki orðið meira en 60 dagar. Samkvæmt samningum við önnur sveitarfélög getur starfsmaðurinn krafist þess að taka orlofið þegar veikindunum lýkur.
Samkvæmt dómaframkvæmd Evrópudómstólsins má takmarka uppsöfnun orlofs hjá starfsfólki í langvarandi veikindum með hæfilegum flutningstíma. Flutningstími sem nam 15 mánuðum frá lokum orlofsárs hefur verið talinn heimill (C-214/10, KHS). Hafi starfsmaður hins vegar starfað hluta orlofsársins áður en veikindin hófust getur rétturinn vegna þess árs aðeins fallið niður ef atvinnurekandi gerði honum kleift að taka orlofið áður en veikindin hófust (sameinuð mál C-518/20 og C-727/20, Fraport). Sjá nánar Flutningur, frestun og fyrning orlofs.
Ljúki ráðningarsambandi áður en starfsmaður hefur getað tekið orlofið skal gera það upp. Sjá Orlof við uppsögn og starfslok.
Fæ ég veikindalaun eða orlofslaun?
Meðan á veikindum stendur fær starfsmaður laun samkvæmt veikindarétti sínum, en ekki orlofslaun. Orlofið er tekið síðar á orlofslaunum. Veikindadagar sem falla á orlofstíma ganga því ekki á orlofsréttinn. Sjá nánar um veikindarétt.
Hagnýt ráð
- Tilkynntu atvinnurekanda um veikindin strax og með sannanlegum hætti, til dæmis í tölvupósti.
- Aflaðu læknisvottorðs sem nær yfir veikindatímann. Ef þú veikist erlendis skaltu fá vottorð hjá lækni á staðnum.
- Óskaðu skriflega eftir því að orlofsdagarnir verði teknir síðar og að nýr orlofstími verði ákveðinn.
- Kynntu þér reglur um tilkynningu veikinda og læknisvottorð.
- Leitaðu til aðildarfélags þíns ef ágreiningur kemur upp.