Vinnu­slys

Réttindin eru ekki hin sömu á almennum vinnumarkaði og hjá ríki og Reykjavíkurborg og öðrum sveitarfélögum.

Almennur vinnumarkaður

Samkvæmt kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins (SA) og aðildarfélaga BHM ræðst veikindaréttur af starfstíma hjá sama vinnuveitanda. Á fyrsta starfsári eru greiddir tveir dagar fyrir hvern unninn mánuð. Eftir eins árs starf er rétturinn tveir mánuðir á hverjum 12 mánuðum, eftir fimm ára starf fjórir mánuðir og eftir tíu ára starf sex mánuðir (gr. 4.3). Greidd eru föst laun, það er dagvinnulaun auk fastrar og reglubundinnar yfirvinnu (gr. 4.4).

Vinnuslys. Verði starfsmaður óvinnufær vegna vinnuslyss eða atvinnusjúkdóms greiðir vinnuveitandi auk þess dagvinnulaun í allt að þrjá mánuði (gr. 4.2.2). Skilyrði þess er að dagpeningar almannatrygginga vegna sömu daga renni til vinnuveitanda.

Hafa ber í huga að sérrétturinn tekur aðeins til dagvinnulauna. Föst yfirvinna er því ekki greidd á því tímabili, öfugt við það sem gildir um veikindalaun.

Vinnuveitandi greiðir einnig flutning hins slasaða heim eða á sjúkrahús. Hann endurgreiðir jafnframt eðlilegan sjúkrakostnað sem almannatryggingar greiða ekki (gr. 4.2.1).

Valdi vinnuslys tímabundinni örorku greiðir slysatrygging vinnuveitanda dagpeninga þegar fjórar vikur eru liðnar frá slysi, þó ekki lengur en í 37 vikur (gr. 4.10.9). Meðan starfsmaður fær greidd laun renna dagpeningarnir til vinnuveitanda. Þeir bætast því ekki við launin en tryggja starfsmanni greiðslur þegar launarétti lýkur.

Ríki og Reykjavíkurborg/sveitarfélög

Í kjarasamningum við ríkið og Reykjavíkurborg/sveitarfélaga eru ákvæði um launarétt vegna vinnuslysa að mestu samhljóða.

Veikindi og slys utan vinnu. Starfsmaður á mánaðarlaunum heldur launum í tiltekinn fjölda daga á hverjum 12 mánuðum eftir starfstíma. Rétturinn er 14 dagar á fyrstu þremur mánuðunum í starfi og 360 dagar eftir 18 ára starf (gr. 12.2.1 í samningi við ríkið og gr. 11.2.1 í samningi við Reykjavíkurborg). Fyrstu vikuna fær starfsmaður greidd mánaðarlaun og fastar greiðslur, svo sem fyrir reglubundna yfirvinnu og vaktaálag. Eftir fyrstu vikuna bætist við meðaltal yfirvinnu síðustu 12 mánaða.

Vinnuslys. Þegar óvinnufærni stafar af vinnuslysi breytist rétturinn á þrennan hátt:

1. Lengri réttur. Við almennan veikindarétt bætist réttur til mánaðarlauna í 13 vikur, eða 91 dag, ef óvinnufærni stafar af vinnuslysi eða atvinnusjúkdómi. Á þessu viðbótartímabili eru eingöngu greidd mánaðarlaun, án fastra greiðslna og yfirvinnumeðaltals. Starfsmaður í tímavinnu eða sem ráðinn er skemur en tvo mánuði á rétt á dagvinnulaunum í 13 vikur.
2. Yfirvinnumeðaltal frá fyrsta degi. Verði starfsmaður óvinnufær vegna slyss á vinnustað eða á eðlilegri leið til eða frá vinnu greiðist meðaltal yfirvinnu frá upphafi fjarvista. Í veikindum greiðist það hins vegar fyrst eftir fyrstu vikuna (gr. 12.2.9 og 11.2.9).
3. Endurgreiðsla útgjalda. Vinnuveitandi greiðir starfsmanni útgjöld vegna slyss á vinnustað sem slysatryggingar almannatrygginga bæta ekki (gr. 12.1.6 og 11.1.6).

Laun greiðast almennt ekki lengur en ráðningu er ætlað að standa. Kjarasamningur við Reykjavíkurborg gerir þó undantekningu vegna vinnuslysa. Þá heldur starfsmaður greiðslum eftir lok ráðningar þar til viðkomandi telst vinnufær eða hefur tæmt rétt sinn til launa, hvort sem fyrr verður. Sambærilega undantekningu er ekki að finna í kjarasamningi við ríkið.

Slys við vinnu – tryggingar

Vinnuveitendum er skylt samkvæmt kjarasamningum að slysatryggja starfsfólk sitt. Valdi slys dauða eða örorku greiðast bætur úr tryggingunni samkvæmt skilmálum hennar. Gildissvið trygginganna er þó ólíkt eftir því hvaða kjarasamningur á í hlut.

Starfsfólk ríkisins. Starfsfólk skal vera slysatryggt allan sólarhringinn vegna dauða eða varanlegrar örorku. Bótafjárhæðir og tryggingaskilmálar eru mismunandi eftir því hvort starfsmaður slasast í starfi eða utan starfs. Bætur vegna slyss í starfi eru að jafnaði mun hærri. Um skilmála tryggingarinnar gilda reglur nr. 30/1990 og nr. 31/1990 sem fjármálaráðherra setti (gr. 7.1 í kjarasamningi við ríkið). Bótafjárhæðir eru verðtryggðar og birtar á vef fjármála- og efnahagsráðuneytisins.

Starfsfólk Reykjavíkurborgar/sveitarfélaga. Sams konar sólarhringstrygging gildir um starfsfólk Reykjavíkurborgar og annarra sveitarfélaga. Um skilmála tryggingarinnar gilda reglur nr. sl. 1/90 og sl. 2/90 sem borgarráð samþykkti 5. júní 1990.

Almennur vinnumarkaður. Samkvæmt kjarasamningi SA og aðildarfélaga BHM skal vinnuveitandi tryggja starfsfólk vegna dauða, varanlegrar læknisfræðilegrar örorku og tímabundinnar örorku (gr. 4.10). Tryggingin nær til slysa við vinnu, á eðlilegri leið milli heimilis og vinnustaðar og í neysluhléum. Hún nær einnig til ferða innanlands og utan á vegum vinnuveitanda. Sama gildir um íþróttaiðkun á vegum vinnuveitanda eða starfsmannafélags, enda sé ætlast til þátttöku sem hluta af starfi. Tryggingin bætir ekki slys sem hlýst af notkun skráningarskyldra ökutækja hér á landi og er bótaskylt samkvæmt lögboðinni ökutækjatryggingu.

Valdi slys tímabundinni örorku greiðir tryggingin dagpeninga þegar fjórar vikur eru liðnar frá slysi, þó ekki lengur en í 37 vikur. Dagpeningarnir renna til vinnuveitanda meðan starfsmaður fær greidd laun en eftir það til starfsmanns. Ákvæðin gilda ef starfsmaður nýtur ekki dánar-, slysa- og örorkutryggingar samkvæmt ráðningarsamningi.

Slys utan vinnu – veikindalaun og einkatryggingar

Slasist starfsmaður utan vinnu, t.d. við íþróttaiðkun eða heimilisstörf, ræðst af kjarasamningi hvort slysatrygging vinnuveitanda á við.

Hjá ríki og Reykjavíkurborg/sveitarfélögum tekur sólarhringstryggingin einnig til slysa utan starfs. Hún bætir þá aðeins dauða og varanlega örorku, og bótafjárhæðir eru lægri en vegna slysa í starfi. Slysatrygging samkvæmt kjarasamningi SA tekur hins vegar ekki til slysa utan vinnu, nema slysið falli undir þau tilvik sem lýst er hér að framan.

Að öðru leyti ræðst réttur starfsmanns af ákvæðum kjarasamninga um veikindalaun og af einkatryggingum. Dæmi um slíkar tryggingar eru slysa- eða sjúkdómatryggingar sem starfsmaður hefur sjálfur keypt eða á aðild að í gegnum stéttarfélag. Viðbótarréttur til launa vegna vinnuslysa á ekki við þegar slys verður utan vinnu.

Tilkynningar og vottorð

Verði starfsmaður óvinnufær vegna slyss skal viðkomandi tilkynna það yfirmanni þegar í stað. Samkvæmt kjarasamningi SA skal tilkynna það í upphafi vinnudags. Vinnuveitandi ákveður hvort krafist er læknisvottorðs. Hjá ríki og Reykjavíkurborg skal starfsmaður sanna óvinnufærni sína með læknisvottorði ef viðkomandi kemur ekki til starfa í meira en fimm vinnudaga samfleytt. Vinnuveitandi endurgreiðir gjald fyrir læknisvottorð sem hann krefst.

Hjá ríki og Reykjavíkurborg greiðir vinnuveitandi starfsmanni einnig útgjöld vegna slyss á vinnustað sem slysatryggingar almannatrygginga bæta ekki. Hafi starfsmaður verið óvinnufær í einn mánuð eða lengur getur verið krafist vottorðs um starfshæfni áður en viðkomandi hefur störf að nýju.

Verði slys á vinnustað er mikilvægt að starfsmaður tilkynni það strax yfirmanni eða vinnuveitanda. Vinnuveitanda er lögum samkvæmt skylt að tilkynna Vinnueftirlitinu um vinnuslys. Einnig þarf að tilkynna slysið viðkomandi tryggingafélagi. Oft þarf jafnframt að afla sérstaks læknisvottorðs vegna slyssins (slysavottorðs) svo að unnt sé að sækja um bætur úr slysatryggingu.

Sé slys ekki tilkynnt tímanlega getur það haft áhrif á rétt starfsmanns til bóta. Því er mikilvægt að skrá öll atvik, afla gagna og leita til stéttarfélags ef vafi leikur á um réttindin.

Stéttarfélagið

Félagsfólki sem lendir í vinnuslysi er ráðlagt að leita upplýsinga um réttindi sín hjá sínu stéttarfélagi innan BHM.