Þegar börn veikjast reynir oft á hvernig fólk getur samræmt fjölskyldulíf og atvinnu. Kjarasamningar aðildarfélaga BHM tryggja foreldrum ríkan rétt til fjarveru frá vinnu til að sinna veikum börnum sínum án þess að missa regluleg laun.
Rétturinn er mismunandi eftir því hvort starfað er hjá hinu opinbera (ríki og sveitarfélögum) eða á almennum vinnumarkaði.
Ríki og sveitarfélög
Kjarasamningar aðildarfélaga BHM við ríki og sveitarfélög tryggja foreldrum rétt til fjarveru vegna veikinda barna sinna miðað við eftirfarandi reglur:
- Fjöldi daga: Samtals 12 vinnudagar á hverju almanaksári (jafngildir 86,4 vinnuskyldustundum miðað við fullt starf).
- Aldur barns: Gildir um börn undir 13 ára aldri.
- Skilyrði: Að annarri umönnun verði ekki við komið.
- Laun: Starfsmaður á rétt á dagvinnulaunum og vaktaálagi samkvæmt reglubundinni varðskrá/vaktskrá.
Athugið: Þessi réttur hefur engin áhrif á persónulegan veikindarétt starfsmannsins sjálfs samkvæmt öðrum greinum kjarasamningsins.
Almennur vinnumarkaður (SA og BHM)
Á almennum vinnumarkaði á vinnutími hjá sama atvinnurekanda þátt í því hvernig rétturinn ávinnst:
- Fyrstu sex mánuðirnir í starfi: Heimilt er að verja 2 dögum fyrir hvern unninn mánuð til aðhlynningar sjúkum börnum undir 13 ára aldri.
- Eftir 6 mánaða starf: Rétturinn verður að fullu 12 dagar á hverju 12 mánaða tímabili.
- Laun: Foreldri heldur dagvinnulaunum sínum, auk vaktaálags þar sem það á við.
Rýmkaður réttur vegna alvarlegra veikinda (frá 2025)
Í kjarasamningunum árið 2025 var rétturinn styrktur sérstaklega. Foreldrar eiga nú einnig rétt á fjarveru vegna barna á aldrinum 13–16 ára í alvarlegum tilfellum sem leiða til sjúkrahúsinnlagnar, (grein 4.8.1).
Hverjir teljast foreldrar?
Með foreldri er líka átt við fósturforeldri eða forráðamann sem er framfærandi barnsins og kemur þá í stað foreldris.
Hvað telst vera „veikindi“ barns? (Úrskurður Félagsdóms)
Mikilvægt er að greina á milli tilfallandi veikinda og annarra erinda sem tengjast heilsu barnsins.
Félagsdómur fjallaði um túlkun á þessu samningsákvæði í dómi sínum þann 16. júní 2021 (mál Félags iðn- og tæknigreina). Niðurstaða dómsins skýrir réttinn á eftirfarandi hátt:
- Tilfallandi veikindi: Ákvæðinu er ætlað að mæta bráðum og tilfallandi veikindum þar sem barnið getur hvorki sótt leikskóla né skóla þann daginn. Þetta er hliðstætt veikindarétti starfsmannsins sjálfs.
- Hvað fellur ekki hér undir? Félagsdómur hafnaði því að reglulegar læknisheimsóknir eða aðrar meðferðir teldust til veikinda í þessu samhengi. Dómurinn féllst því ekki á að foreldri ætti rétt á launuðum fjarvistum til að fara með barn sitt í talþjálfun á vinnutíma.