- Yfir landamærin
- Frjáls för launafólks og jafnræði
- Viðurkenning starfsréttinda
- Tungumálakunnátta
- Opinber störf og ríkisfang
- Starfsfólk frá ríkjum utan EES
- Hvaða lög gilda um ráðningarsamninginn?
- Útsent starfsfólk
- Fjarvinna og störf í fleiri en einu ríki
- Almannatryggingar milli landa
- Lífeyrir frá fleiri en einu ríki
- Atvinnuleysisbætur og atvinnuleit erlendis
- Sjúkratryggingar og heilbrigðisþjónusta
- Skattar þegar unnið er yfir landamæri
- Ef réttur er brotinn – hvert leita ég?
Útsending er það þegar atvinnurekandi sendir starfsmann sinn tímabundið til starfa í öðru EES-ríki, til dæmis til að sinna verkefni fyrir viðskiptavin þar. Starfsmaðurinn ræður sig ekki sjálfur til starfa erlendis, heldur heldur hann ráðningu sinni hjá sama atvinnurekanda.
Um útsent starfsfólk gilda tvenns konar reglur sem byggjast á ólíkum skilyrðum:
- Vinnuréttur: Tilskipun 96/71/EB um útsenda starfsmenn, eins og henni var breytt með tilskipun (ESB) 2018/957, ákveður hvaða starfskjör gistiríkisins starfsmaðurinn á rétt á.
- Almannatryggingar: Reglugerð (EB) nr. 883/2004 ákveður hvort starfsmaðurinn er áfram tryggður í heimaríkinu. Það er staðfest með A1-vottorði.
Starfsmaður getur talist útsendur samkvæmt annarri reglunni en ekki hinni. Kanna þarf hvora fyrir sig.
Hvaða starfskjör gilda?
Ráðningarsamningurinn heldur gildi sínu og lög heimaríkisins gilda áfram að meginstefnu. Gistiríkið tryggir útsendu starfsfólki þó tiltekin kjör, óháð því hvaða lög gilda um ráðninguna:
- laun, þar á meðal yfirvinnuálag og aðrar greiðslur sem eru skyldubundnar í gistiríkinu,
- hámarksvinnutíma og lágmarkshvíld,
- lágmarksorlof,
- aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað,
- vernd þungaðra kvenna og ungmenna, jafnrétti kynjanna og bann við mismunun,
- reglur um húsnæði sem atvinnurekandi útvegar og um greiðslur vegna ferða-, fæðis- og gistikostnaðar.
Ef kjör samkvæmt lögum heimaríkisins eða ráðningarsamningi eru betri gilda þau.
Langtímaútsending. Vari útsending lengur en 12 mánuði á starfsmaðurinn rétt á nánast öllum starfskjörum gistiríkisins. Frestinn má lengja í 18 mánuði ef atvinnurekandi sendir rökstudda tilkynningu. Reglur gistiríkisins um gerð og slit ráðningarsamnings, samkeppnisákvæði og viðbótarlífeyrissjóði gilda þó ekki. Ef annar starfsmaður leysir starfsmann af í sama verkefni leggst tíminn saman.
Tilskipun (ESB) 2018/957 var tekin upp í EES-samninginn árið 2022 og hefur gilt innan EES frá 1. janúar 2023.
Þegar þú ert send(ur) frá Íslandi
Atvinnurekandi sem sendir starfsfólk til annars EES-ríkis þarf að jafnaði að tilkynna útsendinguna til stjórnvalda í gistiríkinu áður en starfið hefst. Hvert ríki heldur úti opinberum upplýsingavef um reglur sem gilda um útsent starfsfólk.
Íslensk lög og kjarasamningar gilda áfram um ráðninguna að því marki sem reglur gistiríkisins ganga ekki framar. Tryggingastofnun gefur út A1-vottorð ef íslensk almannatryggingalöggjöf á að gilda áfram, að hámarki í 24 mánuði. Sjá Almannatryggingar milli landa.
Áður en útsending hefst er rétt að ganga skriflega frá lengd hennar, launum, greiðslum vegna kostnaðar, húsnæði, ferðum og tryggingum, og hvað tekur við að útsendingu lokinni.
Þegar starfsfólk er sent til Íslands
Um erlend fyrirtæki sem senda starfsfólk tímabundið til Íslands gilda lög nr. 45/2007 um útsenda starfsmenn og skyldur erlendra þjónustuveitenda. Markmið þeirra er að tryggja að laun og önnur starfskjör útsends starfsfólks séu í samræmi við íslensk lög og kjarasamninga. Samkvæmt EES-gagnagrunni stjórnvalda telst tilskipun (ESB) 2018/957 innleidd hér með þeim lögum.
Fyrirtæki sem veitir þjónustu hér lengur en samtals tíu virka daga á tólf mánuðum þarf að veita Vinnueftirlitinu upplýsingar um starfsemina og starfsfólkið, meðal annars afrit af ráðningarsamningum. Fyrirtæki sem starfar hér lengur en fjórar vikur á tólf mánuðum þarf að hafa fulltrúa hér á landi. Íslenskt fyrirtæki sem kaupir þjónustuna skal óska eftir skriflegri staðfestingu á að upplýsingaskyldunni hafi verið sinnt.
Vinnueftirlitið fer með framkvæmd laganna og eftirlit samkvæmt þeim, en verkefnið var flutt þangað frá Vinnumálastofnun með lögum nr. 105/2024. Trúnaðarmenn stéttarfélaga fylgjast einnig með því að kjarasamningar séu virtir gagnvart útsendu starfsfólki.
Hvert leita ég?
- Aðildarfélög BHM veita félagsfólki ráðgjöf um útsendingu og starfskjör.
- Tryggingastofnun gefur út A1-vottorð.
- Vinnueftirlitið tekur við upplýsingum frá erlendum þjónustufyrirtækjum og hefur eftirlit með starfskjörum útsends starfsfólks á Íslandi. Nánari upplýsingar eru á posting.is.
- Stjórnvöld í gistiríkinu veita upplýsingar um starfskjör og tilkynningarskyldu þar.
Lagagrundvöllur
- Tilskipun 96/71/EB um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu, sbr. tilskipun (ESB) 2018/957
- Tilskipun 2014/67/ESB um framfylgd tilskipunar 96/71/EB
- Lög nr. 45/2007 um útsenda starfsmenn og skyldur erlendra þjónustuveitenda
- Reglugerð (EB) nr. 883/2004 um samhæfingu almannatryggingakerfa, 12. gr.